Có một ông thầy kia, mỗi năm hai lần, đưa học sinh và cha mẹ các em vào thăm nhà tù dành cho thanh thiếu niên phạm pháp. Mục đích của ông là để các em học sinh biết đời sống nhà tù như thế nào và các bậc phụ huynh thấy vai trò quan trọng của mình trong việc nuôi dạy con cái. Một ngày kia khi thăm nhà tù, một phụ huynh hỏi một em thiếu niên bị giam: “Cháu làm gì mà phải vào tù như vầy?” Em trả lời: “Ba má cháu cãi nhau mỗi ngày, ba cháu lúc nào cũng giận dữ, la mắng con cái. Không khí trong nhà căng thẳng quá nên cháu đi chơi với bạn, bạn rủ cháu bán cần sa và cháu bị bắt.”

Khi hỏi một em khác thì em nói: “Ba má con đi làm suốt ngày, suốt tuần; ở nhà không có việc gì làm nên con đi chơi với bạn. Bạn rủ con đi ăn cắp đồ chơi điện tử trong tiệm nên con bị bắt.” Đây là tiêu biểu cho những hoàn cảnh đau thương mà bao nhiêu em thiếu niên trong xã hội ngày nay đang kinh nghiệm. Trong gia đình các em không cảm nhận được bình an và tình thương của cha mẹ. Vì không được cha mẹ gần gũi, chăm sóc và chấp nhận nên bất cứ nơi nào hay người nào chấp nhận các em, đem đến cho các em niềm vui và sự thích thú thì các em chạy đến.

Ông Paul Meier, một bác sĩ y khoa Tin Lành, trong quyển sách tựa đề Child-Rearing & Personality Development, cho biết, để có một gia đình vững mạnh về mặt tinh thần, tức là để giữa cha mẹ và con cái có mối quan hệ tốt đẹp, và con cái lớn lên phát triển bình thường về mặt tình cảm, tinh thần và tâm linh, gia đình đó cần có năm yếu tố sau đây:

1. Tình yêu thương

2. Kỷ luật

3. Đời sống ổn định

4. Cha mẹ làm gương cho con

5. Người cha thật sự làm chủ, lãnh đạo gia đình

Dựa vào sách trên và với những tiếp xúc trong đời sống, chúng tôi xin trình bày những yếu tố đó như sau:

 

1. Yếu tố thứ nhất: Tình yêu thương

a. Cha mẹ yêu thương nhau

Điều kiện đầu tiên để có một gia đình vững mạnh là trong gia đình phải có tình yêu thương. Tình yêu giữa cha mẹ đối với nhau và tình yêu của cả cha lẫn mẹ đối với con cái. Những gia đình yên vui, hạnh phúc là những gia đình mà trong đó cha mẹ yêu thương nhau và cha mẹ đều yêu thương và chăm lo cho con. Thật ra, yếu tố cha mẹ yêu thương nhau quan trọng đối với con cái hơn là yếu tố cha mẹ yêu thương con. Trong những gia đình cha mẹ không thương nhau mà cũng không thương con, con cái lớn lên có nhiều nan đề, vì các em lớn lên trong sự bất hòa của cha mẹ và thiếu tình yêu thương của cha mẹ, tức là thiếu tình thương và sự bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, trong gia đình nào mà cha mẹ chỉ thương con chứ không thương nhau, con cái lại có nhiều nan đề hơn.

Có những cha mẹ lấy tình thương của con thay thế tình vợ chồng, do đó mối quan hệ cha con hay mẹ con trở nên quá sâu đậm, không bình thường và không đúng với ý định của Đức Chúa Trời. Nhìn lại những gia đình có mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái không tốt đẹp, như: con không yêu thương và không vâng lời cha mẹ, cố tình gây đau buồn cho cha mẹ hoặc bỏ nhà đi theo bạn... , chúng ta thấy trong hầu hết những gia đình đó cha mẹ không hòa thuận với nhau. Lắm khi nguyên nhân chính khiến con cái phản loạn và hư hỏng là vì cha mẹ không hòa thuận, không nhường nhịn nhau và không tha thứ lỗi lầm cho nhau. Khi cha mẹ không yêu thương, hòa thuận với nhau con cái luôn luôn sống trong tình trạng bất an, lo lắng. Các em sẽ phản ứng bằng sự phản loạn và muốn tách rời khỏi thẩm quyền và tình cảm của cha mẹ. Nhưng nếu cha mẹ thay đổi, nhường nhịn, tha thứ nhau, yêu thương và hòa thuận với nhau, con cái sẽ ngoan ngoãn, dễ dạy hơn.

Nhiều người nghĩ rằng vợ chồng có nan đề với nhau là chuyện của người lớn, con cái không thể biết và cũng đừng nên nói cho con biết. Những phụ huynh này nghĩ rằng nếu không biết những bất hòa của cha mẹ, con sẽ không bị ảnh hưởng gì, miễn là cha mẹ thương con và lo cho con đầy đủ. Có người thì nói rằng, mình không có một hôn nhân hạnh phúc thôi đành chấp nhận, và dồn hết tình thương cho con, sống cho con, vui hưởng tình cha con hay tình mẹ con, còn tình vợ chồng kể như không có. Nhưng thực tế cho thấy rằng, sự hòa thuận giữa cha mẹ cũng như tình yêu cha mẹ dành cho nhau có một ảnh hưởng sâu đậm trên con cái, ảnh hưởng trên sự phát triển về mặt tâm lý, tình cảm và tinh thần của con, và ảnh hưởng đó kéo dài suốt cả cuộc đời con. Vì thế, là cha mẹ, chúng ta không thể chỉ chú trọng đến tình yêu chúng ta dành cho con nhưng quan trọng hơn, cần xây dựng và nuôi dưỡng cho tình yêu vợ chồng được vững bền.

Một vị hướng dẫn thiếu niên trong hội thánh một ngày nọ hỏi một em thiếu niên: Điều gì trong gia đình làm em vui nhất? Em trả lời: “Khi thấy cha vui vẻ, nói năng ngọt ngào với mẹ là em vui và sung sướng nhất.” Những người hiểu rõ ảnh hưởng của hạnh phúc cha mẹ trên con cái đã nhắn nhủ các ông cha như sau: “Nếu anh thật sự thương con, hãy thương mẹ của chúng.” Và chúng ta cũng có thể nói với các bà một lời tương tự: “Nếu quý bà thật sự thương con, hãy thương cha của chúng.”

Theo lời Kinh Thánh dạy, tình yêu là căn bản cho tất cả các mối quan hệ giữa chúng ta với người chung quanh, và là nền tảng cho tất cả những gì chúng ta làm cho nhau. Nếu thiếu tình yêu, dù chúng ta làm gì, điều đó cũng không có ý nghĩa. Sứ đồ Phao-lô ngày xưa đã viết:

Dầu tôi nói được các thứ tiếng loài người và thiên sứ, nếu không có tình yêu thương, thì tôi chỉ như đồng kêu lên hay là chập chõa vang tiếng. Dầu tôi được ơn nói tiên tri, cùng biết đủ các sự mầu nhiệm và mọi sự hay biết; dầu tôi có cả đức tin đến nỗi dời núi được, nhưng không có tình yêu thương thì tôi chẳng ra gì. Dầu tôi phân phát gia tài để nuôi kẻ nghèo khó, lại bỏ thân mình để chịu đốt song không có tình yêu thương, thì điều đó chẳng ích chi cho tôi (I Cô-rinh-tô 13:1-3).

b. Cha mẹ yêu thương con

Cha mẹ cần yêu thương nhau nhưng tình thương của cha mẹ đối với con cũng  quan trọng. Tình thương này cũng bao gồm nhiều phương diện. Chúng ta cần thương con bằng tình thương của Chúa, như sứ đồ Phao-lô mô tả trong thư I Cô-rinh-tô chương 13. Thương con với lòng kiên nhẫn, nhịn nhục, tha thứ; hy vọng điều tốt nơi con. Không chỉ thương khi con ngoan ngoãn, đem lại niềm vui và hãnh diện cho mình nhưng thương yêu con luôn luôn, vô điều kiện.

Chúng ta cũng không thương con như người xưa, che giấu không cho con biết nhưng thương như Chúa yêu thương chúng ta, tức là bày tỏ tình thương cách cụ thể. Cha mẹ cần bày tỏ tình thương đối với con qua sự ôm ấp vỗ về, lời nói ngọt ngào, sự chăm sóc tế nhị, để con cảm nhận được tình thương của cha mẹ. Các em mong cha mẹ để ý đến những việc các em làm và khích lệ, khen ngợi khi các em làm điều tốt. Nếu không được cha mẹ để ý các em sẽ quậy phá, ngỗ nghịch để cha mẹ chú ý. Khi các em làm một điều gì tốt mà được cha mẹ khen, các em sẽ cố gắng làm tốt hơn để được khen nữa.

Không những cần tình thương, con em chúng ta cũng cần được cha mẹ tôn trọng và đối xử đàng hoàng. Có lẽ đây là điều khó cho một số các bậc phụ huynh chấp nhận. Có người hỏi: Tại sao con mình sinh ra mà mình phải tôn trọng, tôn trọng rồi chúng nó coi thường cha mẹ thì sao? Dù con cái do cha mẹ sinh ra, sống dưới sự bảo bọc và hướng dẫn của cha mẹ, nhưng các em cũng được tạo dựng theo hình ảnh Đức Chúa Trời và cũng là những linh hồn giá trị trước mặt Chúa, vì thế chúng ta cần tôn trọng con. Cha mẹ nên tránh mắng con bằng những từ nặng nề, thô tục; cũng tránh gọi con bằng những từ làm hạ phẩm giá của con.

Theo lời Chúa dạy, chúng ta không được phép rủa sả người khác, là người được tạo dựng theo hình ảnh Đức Chúa Trời. Sứ đồ Gia-cơ viết:

“Bởi cái lưỡi chúng ta ngợi khen Chúa, Cha chúng ta, và cũng bởi nó, chúng ta rủa sả loài người, là loài tạo theo hình ảnh Đức Chúa Trời. Cùng một cái miệng mà ra cả sự ngợi khen và rủa sả! Hỡi anh em, không nên như vậy” (Gia-cơ 3:9-10).

Khi cha mẹ mắng chửi hay rủa sả con cái là chúng ta đã đụng đến hình ảnh của Đức Chúa Trời trong con của chúng ta.

Chúa Giê-xu ngày xưa cũng không xem thường các em nhỏ. Kinh Thánh cho biết, khi các môn đồ ngăn cản người ta đem các em đến với Chúa, Ngài đã giận họ. Sau đó Ngài dành thì giờ bồng bế các em và chúc phước cho. Phúc Âm Mác ghi như sau:

Người ta đem những con trẻ đến cùng Ngài, đặng Ngài rờ chúng nó; nhưng môn đồ trách những kẻ đem đến. Đức Chúa Giê-xu thấy vậy, bèn giận mà phán cùng môn đồ rằng: Hãy để con trẻ đến cùng ta, đừng cấm chúng nó; vì Nước Đức Chúa Trời thuộc về những kẻ giống như con trẻ ấy. Quả thật, ta nói cùng các ngươi, ai chẳng nhận lấy Nước Đức Chúa Trời như một đứa trẻ, thì chẳng được vào đó bao giờ. Ngài lại bồng những đứa trẻ ấy, đặt tay trên chúng nó mà chúc phước cho (Mác 10:13-14,16).

Dù bận rộn với công tác giảng dạy, chữa bệnh, Chúa Giê-xu vẫn có thì giờ cho các em nhỏ. Đối với Chúa, các em nhỏ cũng rất quan trọng. Là cha mẹ, chúng ta dễ có khuynh hướng nghĩ rằng con mình nhỏ, không biết gì. Hơn nữa chúng ta là người sinh ra con, con phải tùy thuộc chúng ta về nhiều phương diện nên chúng ta dễ xem thường con. Nhiều người chỉ la mắng và sai bảo con chứ không bao giờ nói tử tế hay thật sự trò chuyện với con, đây là điều thiếu sót và sai lầm cần được sửa đổi. Dù con còn nhỏ và có nhiều điều không biết vì là trẻ con, chúng ta vẫn tôn trọng chứ không xem thường con. Nhiều người vì quá bận rộn với công việc hằng ngày hay vì phải lo cho người lớn tuổi trong gia đình mà vô tình bỏ quên hoặc hất hủi con của mình.

Tuy nhiên, ngày nay trong một số gia đình chúng ta thấy một tình trạng thiếu quân bình khác, đó là cha mẹ xem con quan trọng một cách quá đáng. Đây là trường hợp những người lớn tuổi mới có con hay chỉ có một hai đứa. Những cha mẹ này xem con như là trung tâm của cuộc đời. Mọi người và mọi việc đều phải xoay quanh con. Con đòi hỏi điều gì, đòi hỏi lúc nào, cha mẹ cũng sẵn sàng làm theo. Con không sợ cha mẹ mà hầu như là cha mẹ sợ con. Thương con như thế cũng làm hại cho con. Chúng ta cần có sự khôn ngoan của Chúa và áp dụng lời Chúa trong việc dạy con để giữ quân bình trong tình cảm chúng ta dành cho con.

 

2. Yếu tố thứ hai: Kỷ luật

 Yếu tố thứ hai để đào tạo những đứa con trưởng thành và có một gia đình vững mạnh là phải có kỷ luật. Kinh Thánh dạy rõ ràng rằng cha mẹ cần áp dụng kỷ luật trong việc hướng dẫn con cái. Sách Châm Ngôn có những câu như sau:

“Người nào kiêng roi vọt ghét con trai mình; song ai thương con ắt cần lo sửa trị nó” (13:24). “Chớ tha sửa phạt trẻ thơ, dầu đánh nó bằng roi vọt, nó chẳng chết đâu. Khi con đánh nó bằng roi vọt, ắt giải cứu linh hồn nó khỏi âm phủ” (23:13-14).

Nếu thật sự thương con, chúng ta phải kiên nhẫn sửa dạy, uốn nắn con vào đường ngay lẽ phải. Nếu vì sợ con buồn mà cha mẹ không nghiêm chỉnh dạy dỗ, sửa phạt là chúng ta làm hại con. Có người sợ lớn lên con không thương mình nên lúc nào cũng chiều con, không dám làm trái ý con hoặc sửa dạy con. Cách hướng dẫn con như thế là ích kỷ và sẽ gây tai hại cho con.

Theo Lời Chúa dạy, mọi người đều sinh ra trong tội lỗi, nên nếu để tự nhiên, không dạy dỗ uốn nắn sẽ làm điều sai quấy. Trong gia đình phải có kỷ luật. Lắm khi chúng ta cần phải dùng đến roi để sửa dạy con, uốn nắn con vào đường ngay lẽ phải. Lời Chúa khẳng định rằng: “Sự ngu dại vốn buộc vào lòng con trẻ; song roi răn phạt sẽ làm cho sự ấy lìa xa nó” (Châm ngôn 22:15). Tuy nhiên chúng ta cũng cần nhớ rằng, cha mẹ dùng roi để răn dạy, cảnh cáo chứ không phải để gây tổn thương cho con, về mặt tinh thần hay thể xác. Kết quả của việc áp dụng kỷ luật là tạo nên những đứa con trưởng thành, khôn ngoan và không làm điều gì khiến cha mẹ phải xấu hổ. Tác giả sách Châm Ngôn viết: “Roi vọt và sự quở trách ban cho sự khôn ngoan; còn con trẻ phóng túng làm mất cỡ cho mẹ mình” (29:15).

Điều quan trọng trong việc áp dụng kỷ luật là cha mẹ phải đồng ý, nhất quán với nhau. Khi thưởng phạt cũng như khi đặt luật lệ cho con, cả cha và mẹ phải đồng ý với nhau. Vì Chúa đặt người cha làm chủ gia đình, các bà nên thuận theo ý chồng trong việc dạy con. Ngoại trừ trường hợp người cha quá nghiêm khắc, quá dễ dãi hoặc không kính sợ Chúa, buộc con làm những điều ngược với lời Chúa dạy.

Kinh Thánh dạy con cái phải nghe lời khuyên của cả cha và mẹ: “Hỡi con, hãy nghe lời khuyên dạy của cha, chớ bỏ phép tắc của mẹ con” (Châm ngôn 1:8). Cả cha và mẹ đều có trách nhiệm dạy dỗ con, và nếu con hư hỏng, cả cha và mẹ đều chịu trách nhiệm và đều chịu ảnh hưởng: “Con trai khôn ngoan làm vui cha mình; nhưng đứa ngu muội gây buồn cho mẹ nó” (Châm ngôn 10:1). Khi cha mẹ không nhất quán trong việc áp dụng kỷ luật, con cái sẽ hoang mang, không biết phải vâng lời ai... (còn tiếp)

Minh Nguyên