Ngày 25/2/2004 khởi đầu mùa chay năm nay, cũng là ngày phim The Passion of The Christ (Khổ Nạn Của Chúa Cứu Thế) ra mắt công chúng Mỹ.  Đây sẽ là một diễn biến quan trọng đầy ý nghĩa không chỉ đối với giáo hữu nhưng có thể là đối với rất nhiều người khác.  Sau những lần chiếu thử người ta đã đưa ra nhận định về nhiều khía cạnh của cuốn phim. Dựa trên một số bài viết trong các báo như Christian Examiner, Los Angeles Times và nhất là trang Christ’s Passion của RBC Ministries, chúng tôi xin đúc kết sơ lược một số điểm sau đây để giúp quí độc giả Thông Công tiện theo dõi.

        1. Phim The Passion of The Christ có chính xác về phương diện Kinh Thánh và Thần Học không?

Cho đến nay, đây là một cuốn phim trung thực nhất về Chúa Cứu Thế, tập trung vào 12 tiếng đồng hồ đau thương cuối cùng, theo sát những diễn tiến như được ghi trong cả bốn sách Phúc Âm, từ giờ thương khó trong vườn Ghết-sê-ma-nê, đến cuộc xét xử trước tòa Phi-lát, bị chuyển giao cho Hê-rốt, đưa trở lại công đường Phi-lát để bị kết án, bị đánh đập, nhục mạ, phải vác thập giá đến đồi Gô-gô-tha, bị đóng đinh và phục sinh.

Người thực hiện kiêm diễn viên Mel Gibson cho biết đã nuôi ý định làm cuốn phim này trong suốt 12 năm.  Kinh nghiệm đức tin cá nhân đã thôi thúc Gibson tự tài trợ để không bị áp lực và có thể thực hiện cuốn phim theo ý nguyện. Gibson tiết lộ rằng khủng hoảng trong đời sống đức tin khiến ông đi tìm giải đáp cho những câu hỏi cơ bản hơn hết như “Tại sao Chúa Giê-xu chịu chết?” và ông thấy những thương đau của ông trong hành trình đã được chữa lành nhờ những thương tích của Chúa Cứu Thế.

Tuy trung thực với Kinh Thánh, nhưng không phải là cuốn phim không có những cảnh bất ngờ, thí dụ như cảnh Sa-tan xuất hiện ờ vườn Ghết-sê-ma-nê.  Đó có thể là một trong những cảnh khiến cuốn phim bị phê phán.  Tuy nhiên khi ý thức rằng sự hiện diện và chống đối của Sa-tan trong suốt cả chức vụ Chúa là một thực tại thì chúng ta sẽ thấy sự xuất hiện của nhân vật Sa-tan không phải là không thể chấp nhận được về phương diện thần học. Còn về kỹ thuật và nghệ thuật điện ảnh thì hiển nhiên không thể không dùng hình ảnh cho một nhân vật vô hình.  Tất nhiên cũng còn có những chi tiết khác dù có thể xảy ra nhưng không ghi trong Kinh Thánh như cảnh lúc Chúa ngã quỵ trên đường, một phụ nữ thương cảm đã đưa Chúa khăn trùm đầu và Chúa dùng lau mặt, để lại vết máu trên khăn… Nếu chúng ta coi đây chỉ là những chi tiết xuất hiện trong tiến trình sáng tạo nghệ thuật , có lẽ sẽ giúp chúng ta không bị cản trở trong cái nhìn toàn diện.

2.  The Passion of The Christ có phải là một phim truyền giáo không?

Mục đích chính không phải là để truyền giáo.  Mel Gibson là nhà làm phim, không phải là người rao giảng Tin Lành.  Ông nhắm thực hiện một cuốn phim chính xác, trung thực về phương diện lịch sử, mô tả 12 giờ cuối cùng của Chúa Giê-xu căn cứ trên các sách Phúc Âm để người xem có cơ hội chứng kiến tận mắt đầy đủ những nỗi đau đớn cùng cực của Chúa, tự nhận định và quyết định thái độ của mình về khổ nạn Chúa chịu.  Để làm gia tăng hiệu năng của yếu tố lịch sử, đưa người xem vào trong bối cảnh văn hóa đương thời, Mel Gibson đã cho các nhân vật đối thoại bằng tiếng A-ram, La-tinh và một ít Hy-bá và phụ đề tiếng Anh.  Đây cũng là một điểm độc đáo của cuốn phim.

3. Có nên diễn đạt Kinh Thánh bằng phim ảnh không?

Có nhiều lý do khiến câu hỏi này được nêu lên.  Trước hết là vì phim ảnh ngày nay thường được coi là một phương tiện giải trí trần tục, và hầu hết diễn viên, đạo diễn người viết truyện phim...là những người không tin kính Chúa, không thấm nhuần các chân lý Kinh Thánh.  Do đó e ngại thông thường là phim ảnh của họ không thể hiện trung thực sứ điệp Kinh Thánh. Đối với phim The Passion of The Christ e ngại này có thể được giải tỏa trong câu trả lời ở mục 2 ở trên.  Điểm thứ hai là có người sợ rằng phim ảnh sẽ thay thế Kinh Thánh.  Trong thực tế, không có một phim nào dù hay đến đâu có thể thay thế được “Lời thành văn của Đức Chúa Trời.”  Trái lại, Mel Gibson hy vọng rằng cuốn phim ông thực hiện sẽ khiến người ta tìm đọc Kinh Thánh để biết đầy đủ hơn cuộc đời Chúa Giê-xu, y như bộ phim The Lord of the Rings đã khiến người ta đổ xô đi tìm đọc truyện của Tolkien. 

Mặt khác chúng ta cần thấy khía cạnh này.  Một cuốn phim hay làm cho câu chuyện trở nên sống động.  Một bài giảng hay cũng vậy.  Một mục sư  có thể dùng ngôn ngữ và cách diễn đạt khéo léo làm cho câu chuyện Kinh Thánh sống động.  Một nhà làm phim còn có nhiều ưu điểm hơn nữa khi sử dụng các phương tiện hình ảnh, ngôn ngữ, âm nhạc, nghệ thuật và kỹ thuật điện ảnh để trình bày cùng câu chuyện đó.  Mel Gibson đã tận dụng những phương tiện này để diễn đạt trung thực và sống động khổ nạn của Chúa Giê-xu.

4.  Phim The Passion of The Christ có tính cách bài Do Thái không?

Gán tính cách bài Do Thái cho cuốn phim này là thiên lệch và không nền tảng.  Sở dĩ có cáo buộc này có thể là vì cảnh các lĩnh tụ tôn giáo Do Thái đòi án tử hình đóng đinh Chúa Giê-xu và Phi-lát đã giao cho bọn lính La-mã thi hành.  Tuy nhiên như đã trình bày, The Passion of The Christ hoàn toàn trung thực với phần ký thuật trong các sách Phúc Âm.  Gibson đã cẩn thận không chỉ đích danh một thành phần nào phải chịu trách nhiệm trong cái chết của Chúa Cứu Thế.  Hơn nữa, trong cảnh đóng đinh Chúa, chính Mel Gibson xuất hiện trong phim với bàn tay cầm đinh đóng vào tay Chúa.  Thật ra, tất cả chúng ta đều phải chịu trách nhiệm về cái chết của Chúa Giê-xu.  Chính tội chúng ta khiến Chúa bị treo thân trên thập giá, nhưng cũng chính vì yêu chúng ta mà Chúa Giê-xu không xuống khỏi đó.

5.  Cuốn phim quá nhiều bạo hành?

Có một số người cho rằng những cảnh đánh đập tàn nhẫn trong phim quá nhiều, quá lâu, quá tàn nhẫn và ghê rợn đến độ không cần thiết.  Cũng vì thế cuốn phim đã được xếp loại R (R-rated), trẻ em 13 tuổi trở xuống không được xem.  Có lẽ sống trong xã hội “văn minh,” đó là những cảnh chúng ta không quen mắt.  Gibson muốn đưa chúng ta trở lại với tất cả sắc thái tàn bạo như thú dữ của bọn lính La-mã, trong “nền văn minh giác đấu” để có thể hiểu được những đau đớn Chúa Giê-xu thực sự phải trải qua.  Trong Phúc Âm Mác, biến cố này chỉ ghi vắn tắt, “Và họ đóng đinh Ngài trên cây thập tự” và với câu vắn tắt này chúng ta khó có thể hiểu đầy đủ ý nghĩa, nhưng đối với những người đương thời, họ hiểu rất rõ bị xử tử hình bằng cách đóng đinh có nghĩa gì.  Sống cách thời Chúa Giê-xu hai nghìn năm cho nên dù là những người tin nhận Chúa, chúng ta cảm nhận được rất ít ý nghĩa của lối hành hình này.  Vì vậy trong phim Khổ Nạn Của Chúa Cứu Thế Mel Gibson đã từ những lời trong Kinh Thánh vẽ nên một bức tranh sống động không chỉ về những đớn đau thể xác của Chúa Cứu Thế, nhưng còn là tất cả những thống khổ trong tinh thần, trong xúc cảm, trong tâm linh, khi Ngài trả giá chuộc tội cho con người.

6.  Cuốn phim cho chúng ta cơ hội nào?

Đây là điều được nói đến khá nhiều.  Rất nhiều người được xem chiếu thử cho rằng phim  The Passion of The Christ là một kiệt tác.  Chắc chắn trong thời gian phim được trình chiếu, mọi người sẽ có rất nhiều cơ hội để bàn tán, góp ý, nhận xét, bình phẩm, thắc mắc, thậm chí tranh luận.   Nhưng dù như thế nào chủ đề chính của phim: khổ nạn của Chúa Cứu Thế, cũng sẽ được nhắc tới và sẽ là một đề tài “tự nhiên” cho các trao đổi trong gia đình hay với bạn bè.  Chắc chắn đây cũng sẽ là một cơ hội quí  giá cho các Hội Thánh tổ chức các buổi truyền giảng, hội thảo, trình bày về sự chết của Chúa, là nội dung chính của Tin Lành, nhất là cuốn phim lại được ra mắt đúng vào khởi đầu mùa thương khó năm nay. 

Tất nhiên cũng có những tín hữu cảm thấy không thoải mái đến rạp hát xem phim, vì kỹ nghệ phim ảnh thế tục hầu hết đi ngược lại với những giá trị đạo đức trong Kinh Thánh cho nên thông thường Cơ-đốc nhân có thái độ tiêu cực đối với hình thức giải trí này.  Dù sao chúng ta không thể phủ nhận rằng phim ảnh đã trở thành một lợi khí truyền thông trong nền văn hóa hiện đại, và phim The Passion of The Christ vì thế đã trở thành một phương tiện truyền đạt chân lý Kinh Thánh hữu hiệu, thích ứng với con người hôm nay.  Chúng ta có thể coi đây như một ngoại lệ để con người có cơ hội đối diện với một chân lý quyết định số phận đời đời, mà chính Hội Thánh trong hàng nghìn năm đã nỗ lực truyền bá chân lý đó.

7.  Phim The Passion of The Christ có giúp ích cho tín hữu không?

Chúng ta đã từng nghe giảng về sự thương khó của Chúa nhiều lần, và từng tin rằng Chúa chịu chết chuộc tội cho chúng ta vì yêu thương chúng ta… nhưng chưa bao giờ chúng ta có thể thấy được, cảm nhận được và hiểu được Chúa đã phải chịu đau đớn như thế nào để có thể chuộc tội cho chúng ta.  Những cảnh máu đổ thịt rơi, cảnh tàn bạo của bọn lính La-mã, cảnh những lằn roi rứt thịt ra, cảnh đóng đinh ghê rợn sẽ khiến người xem điếng hồn tìm câu trả lời cho câu hỏi “Tại sao Chúa Cứu Thế chết?” “Vì ai?”, “Ai đã giết Chúa?”  Mel Gibson muốn đưa người xem đối diện với thực tại đó, suy nghĩ và tự tìm câu trả lời.  Paul Hetrick  của Focus on the Family đã nhận định rằng phim Chúa Chịu Thương Khoù “không phải để giải trí. Đây là cuốn phim vô cùng quan trọng và đầy ý nghĩa.”

Mục Sư Rick Warren của nhà thờ Saddleback khích lệ các Hội Thánh sử dụng những cơ hội do cuốn phim này tạo ra để nói về Chúa và gợi ý để các mục sư trả lời câu hỏi “Chúa Giê-xu đã làm gì?” và “Tại sao Ngài chịu chết?” trong những bài giảng trước và sau thời điểm cuốn phim sẽ khởi sự trình chiếu ở 2000 rạp trên khắp nước Mỹ vào ngày 25 tháng 2, 2004.  Ông cũng bảo người xem cần nhận định rằng vì tội của chính mình mà Chúa Giê-xu bị đóng đinh vào thập giá -  “Không phải vì họ, mà vì tôi!”  Ông cũng được trích dẫn bảo rằng “Đây có lẽ là cuốn phim xếp loại “R” duy nhất tôi đề nghị đi xem, nhưng “R” ở đây là realistic (hiện thực) chứ không phải raunchy (thô tục).

Nhiều người sau khi xem chiếu thử The Passion of The Christ  tỏ ra bị tác động rất mạnh, không chỉ vì những cảnh “máu đổ thịt rơi” trong phim, nhưng chính vì ý nghĩa thương khó của Chúa trở nên sống động hơn.  Cho đến nay, nhiều người tin Chúa vẫn không không thể ngờ rằng vì mình mà Chúa đã trải qua những giờ đau thương đến kinh hoàng như thế và từ đó có thể hiểu được phần nào chiều sâu tình yêu “mãnh liệt” Chúa dành cho mình – cho riêng mình!

Quang Huy