Đối Thoại Trong Hôn Nhân
Bài 14 – Lư Do Khiến Chúng Ta Không Sẵn Sàng Lắng Nghe
Vào tháng Mười Hai năm 2000, ông bà Alan Whitehead, sống tại Úc, tổ chức một buổi lễ đặc biệt, hiếm có; đó là lễ kỷ niệm 70 năm ngày cưới. Nhưng điều đặc biệt hơn nữa là, tất cả những người dự lễ đều thấy rằng đôi vợ chồng cao tuổi vẫn yêu nhau thật nồng thắm. Trong buổi tiệc mừng, ông bà cụ nắm tay nhau và hôn nhau như trong ngày cưới, năm 1930. Ông cụ lúc đó đă 94 tuổi, bà cụ 96. Hai người có bốn người con, 18 cháu nội ngoại, 13 chắt và 4 chít. Thật là một gia đ́nh phước hạnh. Bà cụ c̣n minh mẫn nhưng không nói được v́ một chứng bệnh trong năo và phải ở trong viện dưỡng lăo. Ông cụ mỗi ngày vào viện dưỡng lăo thăm vợ. Khi nhà báo hỏi làm thế nào mà ông bà cụ có một hôn nhân bền lâu và hạnh phúc như thế, ông Whitehead trả lời: “Bí quyết của chúng tôi là đối thoại và kiên tŕ. Chúng tôi cũng gặp thách thức, khó khăn trong cuộc sống như mọi người nhưng chúng tôi luôn đối thoại để hiểu nhau và kiên tŕ quyết tâm giúp nhau vượt qua mọi thách thức.” Ông cụ nói thêm: “Vợ chồng ngày nay thường thiếu đối thoại và khi gặp khó khăn th́ sẵn sàng bỏ cuộc.”
Đối thoại là điều quan trọng trong hôn nhân, và theo Lời Chúa dạy, trong tiến tŕnh đối thoại, nghe quan trọng hơn nói. Sứ đồ Gia-cơ viết: “Người nào cũng phải mau nghe mà chậm nói, chậm giận” (Gia-cơ 1:19). Bao nhiêu nan đề xảy ra trong gia đ́nh chỉ v́ người trong cuộc không chịu lắng nghe. Tại sao chúng ta chỉ muốn nói mà ít muốn lắng nghe? Có nhiều lư do khiến ta không muốn lắng nghe, nhất là khi người nói là người quá quen, quá gần với chúng ta, chúng ta không cần giữ lịch sự hay xă giao nữa.
Những lư do khiến chúng ta không thể nghe hay không muốn lắng nghe gồm có:
Lư do 1: V́ tính hay ngắt lời
Tính hay ngắt lời là lư do khiến nhiều người không thể kiên nhẫn nghe người khác nói. Quư vị có bao giờ gặp người như thế không? Người hay ngắt lời cũng là người nói nhiều. Khi nói chuyện với những người này chúng ta chỉ nói được một câu là người đó giành phần chủ động, ngắt lời chúng ta và chuyển đề tài hoặc nói về chuyện của họ. Người hay ngắt lời thường là người thiếu kiên nhẫn, không tế nhị, hay sốt ruột khi phải nghe người khác nói. Những người nói chậm hoặc không diễn đạt tư tưởng bằng lời nói cách rơ ràng thường bị những người hay ngắt lời nói giùm điều ḿnh muốn nói. Đây là điều thường xảy ra giữa vợ chồng, Nếu trong hai vợ chồng một người chậm c̣n người kia nhanh và thiếu kiên nhẫn, đối thoại giữa hai người sẽ dễ có nan đề.
Có hai vợ chồng kia về Việt Nam thăm gia đ́nh. Khi hai người trở lại Mỹ, một số bạn bè đến thăm để hỏi tin tức bà con ở quê nhà. Người vợ kể lại chuyến đi cho bạn bè nghe nhưng bà kể không rành mạch mà lại nói đến những chi tiết không cần thiết. Thấy vậy ông chồng ngắt ngang và nói: “Bà nói không có thứ tự ǵ hết, để tôi kể cho.” Thế rồi ông chồng tuần tự kể cho bạn nghe hai ông bà đi thăm những đâu, gặp những người nào, thành phố bây giờ ra sao. Trong khi ông chồng nói, bà vợ ngồi nghe nhưng sốt ruột lắm. Cứ vài phút bà lại chen vào sửa lại lời chồng cho chính xác hơn. Mỗi lần ông nói đến những chi tiết nhỏ, nhắc đến tên người hay nói những ǵ liên quan đến con số là bà vợ ngắt lời và sửa lại ngay. Có lúc hai vợ chồng ngưng hẳn câu chuyện để căi nhau v́ không đồng ư về những chi tiết đó. Thấy vợ cứ ngắt lời và sửa sai ḿnh hoài, ông chồng giận quá nên nói: “Bà nhớ giỏi hơn th́ bà kể đi, làm ǵ cứ ngắt lời tôi hoài vậy!” Lúc đó bà vợ mới chịu để yên cho chồng nói.
Có những người rất sốt ruột khi phải nghe người khác nói, họ không thể yên lặng nghe, dù chỉ vài phút đồng hồ. Các nhà tâm lư học cho biết, bản tính tự nhiên của con người là muốn nói chứ không muốn nghe. Trong việc lớn cũng như việc nhỏ, chúng ta muốn phát biểu ư kiến, nói lên điều ḿnh suy nghĩ, mơ ước. Chúng ta muốn nói lên quan điểm của ḿnh chứ ít muốn yên lặng nghe ư kiến và quan điểm của người khác. Để đối thoại giữa ta và người thân yêu được tốt đẹp, chúng ta cần kiên nhẫn nghe và tránh ngắt lời khi người khác đang nói. Một trong những bí quyết để tập tính chú ư nghe và tránh bệnh hay ngắt lời là tập im lặng, đừng mở miệng khi người khác đang nói. Khi chúng ta không chú ư nghe nhưng ngắt lời hoặc tỏ vẻ sốt ruột, người kia sẽ mất hứng hoặc ngại, không muốn nói lên điều ḿnh suy nghĩ. Nếu thấy ḿnh có tính hay sốt ruột khi phải yên lặng lắng nghe và muốn xen vào giữa câu nói của người khác, chúng ta cần xin Chúa giúp ḿnh cầm giữ môi miệng và kiên nhẫn lắng nghe, nếu không, đối thoại giữa chúng ta và người chung quanh sẽ gặp nhiều trở ngại.
Lư do 2: V́ bận suy nghĩ t́m câu trả lời
Thường thường khi một người nói chuyện với chúng ta, chúng ta không chú ư nghe hoàn toàn nhưng trí óc bắt đầu làm việc để suy nghĩ điều ḿnh sẽ nói hoặc để t́m lời đáp lại. Lời đáp lại đó có thể là để giải thích, trả lời, bào chữa, sửa sai hay thêm vào những ǵ ta cho là thiếu sót. Đây là lỗi nhiều người thường mắc phải: Khi một người chia xẻ với chúng ta một kinh nghiệm ǵ, chúng ta thường không chăm chú nghe hoàn toàn nhưng nghĩ đến một kinh nghiệm tương tự của chính ḿnh và chờ người kia dứt lời để chúng ta chia sẻ kinh nghiệm đó. Khi một người kể cho chúng ta nghe điều xảy ra cho họ, chúng ta thường đáp lại bằng ba chữ: “Tôi cũng vậy” rồi bắt đầu nói về chuyện của ḿnh.
Trong gia đ́nh cũng thế, khi người phối ngẫu nói, chúng ta thường không nghe đầy đủ, rơ ràng điều người đó muốn nói v́ tâm trí chúng ta bận suy nghĩ để t́m câu trả lời. Câu trả lời đó có thể là để giải thích, phủ nhận, chống chế, phân bua, bào chữa. Cũng có thể là để người kia thấy rằng ư kiến của ta hay hơn, đúng hơn. Có hai vợ chồng kia, bất kỳ bà vợ nói điều ǵ ông chồng cũng không đồng ư. Khi th́ ông phủ nhận, khi th́ ông chống chế, và thường thường là ông không hiểu ư vợ muốn nói. V́ có mặc cảm, ông nghĩ bà vợ ông lúc nào cũng cho là bà khôn ngoan và hiểu biết nhiều hơn ông. V́ thế, khi bà đưa ra ư kiến hay nói về một vấn đề ǵ ông chồng cũng muốn chứng tỏ là ông nói đúng hơn hoặc biết rơ hơn.
Lư do 3: V́ tự ái
Người có nhiều tự ái khi vợ hay chồng nói điều ǵ hơi tiêu cực một chút là nghĩ rằng người đó chê ḿnh hay đổ lỗi cho ḿnh. V́ tự ái, chúng ta cũng khó có thể nghe đầy đủ những ǵ người khác muốn nói. Không những thế, khi người đó bắt đầu nói là chúng ta đă thấy khó chịu, lo sợ và không muốn nghe. Ví d