ẢNH HƯỞNG CHA MẸ TRÊN ÐỜI SỐNG CON CÁI

Những Cha Mẹ Quá Dễ Dãi Với Con

Trong những bài trước đây, chúng tôi đã trình bày về ảnh hưởng của bốn nhóm phụ huynh khác nhau trên đời sống con cái. Chúng tôi xin tóm tắt về bốn nhóm phụ huynh đó như sau:

1. Những phụ huynh đòi hỏi sự toàn hảo nơi con (The perfectionistic parents): Quý vị phụ huynh thuộc nhóm này đòi hỏi con cái lúc nào cũng phải cố gắng tối đa để đạt đến mức toàn hảo, làm gì cũng phải thật đúng, thật tốt, phải đứng hạng nhất, phải đạt kết quả thật cao. Vì thúc đẩy con cái quá nhiều, đặt tiêu chuẩn quá cao, những bậc cha mẹ này vô tình đặt một gánh nặng quá lớn trên vai con. Có em nhờ sự thúc đẩy của cha mẹ mà thành công phần nào nhưng cũng có những em trở thành chán nản hoặc mang mặc cảm suốt đời vì thấy mình không giỏi như cha mẹ mong muốn.

2. Những phụ huynh không chấp nhận con (The rejecting parents): Vì hoàn cảnh gia đình, vì một lý do thầm kín hay nguyên nhân sâu xa nào đó, có những phụ huynh không chấp nhận con nhưng xem con như là nợ hay gánh nặng. Các phụ huynh thuộc nhóm 1 không chấp nhận việc làm của con, còn các phụ huynh trong nhóm này không chấp nhận chính con, vì thế cũng để lại một ảnh hưởng tiêu cực trong cuộc đời con. Các em khi nhỏ bị cha mẹ ruồng rẩy và ghét bỏ, lớn lên cũng mang mặc cảm, hay bi quan, chán đời. Có em cũng ghét chính mình và không chấp nhận chính mình. Khi bước vào tuổi thiếu niên những em này dễ bị bạn bè xấu lôi cuốn và sẵn sàng ngã vào tội lỗi. Lý do là vì các em thấy mình không có một giá trị gì, và có sống như thế nào cũng không ai quan tâm đến.

3. Những phụ huynh bảo bọc con quá đáng (The overprotective parents): Ðiểm nổi bật nơi những cha mẹ bảo bọc con quá đáng là làm giùm cho con tất cả mọi việc, dù con đã lớn và đã có thể tự làm lấy những việc đó. Chẳng hạn như những người lo lắng cho con từng chén cơm,ly nước, giặt áo quần cho con, dọn dẹp phòng con khi con bày bừa, v.v... dù con đã trong tuổi thiếu niên hay thanh niên. Nếu cần, những bậc cha mẹ này cũng sẵn sàng làm bài giùm cho con. Khi con phạm luật nhà trường, sẽ tìm cách bào chữa, hối lộ để con khỏi bị phạt. Khi con thất bại, họ đổ lỗi cho người khác. Nếu bảo bọc con quá đáng như thế, chúng ta cũng để lại ảnh hưởng tai hại cho con. Các em lớn lên sẽ trở thành những người mà người ta gọi là ký sinh trùng của xã hội. Các em sẽ không trưởng thành, không có tinh thần trách nhiệm và không biết giúp đỡ người khác. Khi gặp khó khăn các em sẽ sẵn sàng chùn bước hoặc đẩy trách nhiệm cho người khác. Khi thất bại các em sẽ đổ lỗi cho hoàn cảnh và người chung quanh chứ không nhận đó là lỗi của mình và cải thiện cho tốt đẹp hơn.

4. Những phụ huynh nuông chiều con quá đáng (The overindulgent parents): Trong khi những cha mẹ bảo bọc con quá đáng dành hết thì giờ, sức lực, lo cho đời sống con được thoải mái thì những cha mẹ nuông chiều con quá đáng sẵn sàng dành tất cả tiền bạc và vật chất cho con, để chiều theo ý con, cho con vui. Những phụ huynh này không dám từ chối con điều gì. Lắm khi không thể cung ứng nổi điều con đòi hỏi cũng cố gắng đi vay mượn hoặc xoay xở cách nào để con không phật lòng. Nếu chúng ta nuông chiều con quá đáng, cho con muốn gì được nấy, chúng ta sẽ tạo nên những con người tham lam, ích kỷ, rất nguy hiểm cho xã hội. Vì lòng ham muốn của những người đó là vô tận, họ sẵn sàng làm bất cứ điều gì để đạt được điều mình ưa thích hay tham muốn.

Có lẽ quý vị cũng từng nghe về những bà mẹ cưng con trai và nuông chiều con đến độ con trở thành hư hỏng, khi lập gia đình trở thành gánh nặng và nỗi khổ cho vợ con. Có một chàng thanh niên nọ là con trai một, nhà giàu, cha mẹ nuông chiều nên muốn gì cũng có. Chàng thanh niên này được cha mẹ cho ăn chơi phóng túng, tiêu xài tiền bạc vô giới hạn. Ðến khi cha mẹ anh muốn có cháu nội để bồng liền tìm chọn một thiếu nữ đàng hoàng cưới về cho anh. Nhưng dù đã có gia đình, đã làm chồng, làm cha, thanh niên này vẫn sống như một đứa trẻ hư. Anh không có trách nhiệm gì với gia đình, lúc nào cũng đòi hỏi vợ con phục vụ mình. Tuy nhiên, điều đáng buồn hơn là cha mẹ anh không thấy là con mình hư hỏng nhưng vẫn tiếp tục nuông chiều. Ông bà cho rằng là đàn ông, con mình có quyền có năm thê bảy thiếp nên tiếp tục tạo cơ hội cho con sống một đời sống tội lỗi.

Trong trang Gia Ðình hôm nay, chúng tôi xin nói về nhóm phụ huynh thứ năm.

5. Những phụ huynh quá dễ dãi với con (The overpermissive parents):

Có những phụ huynh không bảo bọc con quá đáng, cũng không giàu để nuông chiều con về mặt vật chất nhưng lại quá dễ dãi đối với con, con muốn làm gì cũng được. Ðặc điểm của các bậc phụ huynh này là không áp dụng kỷ luật với con, cũng không có mục tiêu hay đường hướng gì để hướng dẫn đời sống con.

Người ta cho biết, những người sống trong những hoàn cảnh sau đây thường là những người quá dễ dãi với con:

1. Những người có cha mẹ quá nghiêm khắc.

Có những người khi còn nhỏ sống trong lo sợ, khổ sở vì cha mẹ quá nghiêm khắc, muốn làm gì cũng không được, xin đi đâu cha mẹ cũng không cho. Khi lỡ phạm một lỗi lầm nhỏ, như làm bể chén hay hư rách quần áo, là cũng đủ để bị đòn thật nặng. Vì những kỷ niệm đau buồn trong thời thơ ấu, những người này khi có con thường có khuynh hướng dễ dãi với con, để con không phải khổ như mình ngày trước. Tuy nhiên, có người đi đến chỗ cực đoan, không đánh đòn con cũng không áp dụng kỷ luật với con nhưng cho con tự do, muốn làm gì cũng được.

2. Những người lúc nhỏ sống trong giàu có, sung sướng, đời sống thoải mái.

Những người khi còn nhỏ được cha mẹ cưng chiều, lúc nào cũng sống trong dư dả, thoải mái, lớn lên thường có tính xuề xòa, dễ dãi. Những người này dễ dãi với mọi người, khi có con cũng dễ dãi với con. Vì từ nhỏ, những phụ huynh này không phải phấn đấu với đời sống, cũng không bị gò bó trong kỷ luật, không phải cố gắng để làm vui lòng cha mẹ, cũng không phải nể sợ cha mẹ. Vì đời sống quá thoải mái, dễ chịu nên khi có gia đình, những cha mẹ này cũng không nghĩ đến việc phải nghiêm khắc với con, phải uốn nắn con cái vào khuôn phép và do đó trở thành những cha mẹ quá dễ dãi với con.

3. Những người quá bận rộn với công việc, không có thì giờ dạy con.

Ðây là trường hợp nhiều gia đình chúng ta đang gặp phải. Chúng ta đều biết là con cái cần được răn dạy và uốn nắn vào kỷ luật thì mới nên người, nhưng vì không có thì giờ sửa dạy con nên chúng ta đành phải dễ dãi với con. Sau đây là hình ảnh thường thấy trong nhiều gia đình: Cả bố lẫn mẹ đều đi làm từ sáng sớm đến chiều tối mới về, con cái đem gởi cho người khác giữ. Cuối ngày về đến nhà cả bố lẫn mẹ đều mệt mỏi, lại phải lo cơm nước, làm những việc vặt trong nhà, phải chuẩn bị công việc cho ngày hôm sau. Thì giờ ở gần bên con quá ít, chẳng lẽ có một hai tiếng đồng hồ gặp con mà lại cứ la mắng sửa dạy con hoài. Hơn nữa, nếu muốn dạy con cũng không có đủ thì giờ để chỉ dạy điều gì. Thường thường, việc cần phải làm mỗi tối là lo cho con ăn uống, tắm rửa, làm homework rồi giục con đi ngủ để ngày hôm sau có thể dậy sớm bắt đầu một ngày bận rộn khác.

Cứ như thế hết ngày này sang ngày khác, cha mẹ không có thì giờ sửa dạy khuyên bảo con. Hơn nữa, vì mỗi ngày chỉ có một chút thì giờ ở bên con nên lúc đó con xin gì cũng không nỡ từ chối, con có lỗi không nỡ la rầy, không dám ép con vào kỷ luật, sợ con sẽ không gần cha mẹ, không yêu thương cha mẹ. Muốn hướng dẫn con cái vào khuôn phép và mẫu mực đàng hoàng, cha mẹ phải có nhiều thì giờ, tâm trí không căng thẳng và phải kiên nhẫn. Nếu dạy con cách vội vàng, qua loa sẽ không có kết quả. Hơn nữa, cuối ngày là lúc chúng ta đã mệt mỏi nên dễ bực bội, gắt gỏng, không đủ kiên nhẫn để sửa dạy con. Vì lý do đó, những cha mẹ quá bận với công việc làm thường muốn chiều con để mình được yên.

Trong trường hợp con em chúng ta đã khá lớn, đi học về có thể ở nhà một mình, cha mẹ cũng gặp khó khăn trong việc áp dụng kỷ luật với con. Trong khoảng thời gian ở nhà một mình, nếu không có ông bà hay người lớn kiểm soát, các em thường tự do xem ti-vi hoặc tự do làm những gì các em muốn, khi cha mẹ về sẽ hầu như không có quyền gì trên các em nữa vì các em đã làm chủ căn nhà cả ngày. Và vì các em đã được có quá nhiều tự do, cha mẹ sẽ khó có thể sai bảo các em giúp đỡ việc nhà, cũng khó ngăn cấm các em những điều cha mẹ thấy là không tốt. Vì thế, trong trường hợp này cha mẹ đành phải dễ dãi với con. Nếu cha mẹ cố gắng áp dụng kỷ luật, các em sẽ phản đối, hoặc có thể các em cũng vâng lời cha mẹ nhưng chỉ vâng lời cho có lệ, vì các em biết những lúc khác cha mẹ không thể kiểm soát việc làm của các em.

4. Những người không trưởng thành, ích kỷ chạy theo niềm vui riêng.

Cũng có khi cha mẹ quá dễ dãi với con, không hướng dẫn con trong kỷ luật vì cha hay mẹ còn bận chạy theo những đam mê riêng của mình. Chẳng hạn như cha hay mẹ ham mê cờ bạc, rượu chè, thích đi chơi với bạn, hay la cà trong các quán cà-phê. Những cha mẹ này thường dễ dãi với con để chính mình có thì giờ đeo đuổi những gì mình ưa thích. Chúng ta thấy không thiếu những trường hợp cha mẹ ham cờ bạc, bắt con bỏ học, bỏ ngủ để ngồi chia bài. Có người cho con tiền đi ăn uống, đi chơi với bạn để cha mẹ được tự do đánh bạc. Cũng có những phụ huynh không quan tâm đến việc dạy dỗ con cái vì còn say mê theo đuổi những cuộc tình tội lỗi: Cha có bạn gái, mẹ đi theo bạn trai. Có người chính vì sự quyến rũ của ái tình mà bỏ mặc con cái muốn làm gì thì làm.

Có một ông chồng kia, có việc làm tốt, vợ con nhà cửa đàng hoàng nhưng chỉ vì không trưởng thành, không làm trọn trách nhiệm người chồng, người cha, không hướng dẫn con trong kỷ luật. Không những thế, người cha này còn ham mê những liên hệ tình cảm không chính đáng, để vợ sống trong đau khổ, con cái bơ vơ, không người chăm sóc, dạy dỗ. Cuối cùng gia đình tan nát vì con cái theo băng đảng, phạm pháp và phải vào tù. Ðây là những hoàn cảnh thương tâm đang xảy ra trong cộng đồng người Việt ở hài ngoại. Tất cả chỉ vì các bậc làm cha mẹ không xem trọng trách nhiệm làm cha mẹ, không quan tâm đến phúc lợi và tương lai của con cái nhưng còn ích kỷ chạy theo những ham muốn riêng tư, thấp hèn, bất chấp cái giá mà chính mình và gia đình mình phải trả. Ước mong quý vị phụ huynh đó sẽ nghe tiếng khuyên dạy của Chúa, hồi tâm, trở về với gia đình, làm trọn trách nhiệm làm cha mẹ để con cái không bị đẩy vào con đường hư hỏng.

5. Những cha mẹ quá trẻ, chưa ý thức được trách nhiệm của mình.

Cũng có những thanh niên thiếu nữ vì lầm lỡ, có con quá sớm nên không biết dạy dỗ con. Ðây là trường hợp những em còn trong tuổi vị thành niên mà đã phải gánh trách nhiệm làm cha mẹ. Vì chính mình chưa trưởng thành, những cha mẹ quá trẻ này không thể dạy con và không biết hướng dẫn con. Vì lý do đó những cha mẹ quá trẻ thường không áp dụng kỷ luật với con. Con cái của những phụ huynh này thường trở nên những trẻ em thiếu kỷ luật, dễ trở thành miếng mồi cho băng đảng và những tệ trạng khác trong xã hội.

6. Những gia đình không hạnh phúc, vợ chồng có nhiều nan đề.

Khi quan hệ vợ chồng không tốt đẹp, cha mẹ lúc nào cũng bận tâm với những nan đề của chính mình sẽ không còn tâm trí hay thì giờ để ý đến con cái. Có những gia đình con cái không được hướng dẫn và dạy dỗ cẩn thận vì cha mẹ lúc nào cũng lục đục với nhau, không khí trong gia đình nặng nề, căng thẳng. Nếu vợ chồng lúc nào cũng bận tâm vì những bất hòa giữa hai người với nhau, con cái sẽ bị bỏ quên, không được chăm sóc và thường là không được hướng dẫn vào khuôn phép như con em trong những gia đình khác.

7. Những người góa bụa hay ly dị, phải một mình nuôi con.

Nếu vì hoàn cảnh của gia đình, con cái không được sống trong tình thương trọn vẹn của cả cha lẫn mẹ, bậc phụ huynh một mình nuôi con cũng thường có khuynh hướng dễ dãi với con, vì những lý do khác nhau như sau. Nếu con mồ côi cha hay mẹ, người cha hay người mẹ còn lại sẽ nuông chiều con để bù đắp sự thiếu thốn tình thương của con. Nếu cha mẹ ly dị, người có trách nhiệm nuôi con sẽ dễ dãi với con để con thương mình hơn bố hay mẹ của chúng. Cũng có thể người đó dễ dãi với con vì con là lẽ sống, là đối tượng duy nhất cho tình yêu của mình. Cũng có khi người cha, người mẹ một mình nuôi con hay quá dễ dãi với con vì không có đủ thì giờ để ở gần bên con, uốn nắn con vào khuôn phép. Cũng có khi vì người ấy quá mệt mỏi trong trách nhiệm vừa làm cha vừa làm mẹ đối với những đứa con của mình.

Trên đây là những lý do khiến nhiều bậc cha mẹ quá dễ dãi với con, trong trang Gia Ðình kỳ tới, chúng tôi sẽ trình bày về ảnh hưởng trên con em chúng ta khi các em lớn lên trong những hoàn cảnh quá dễ dãi đó (còn tiếp).

Minh Nguyên